Çin’de Yaşanan Bir Sarsıntı Nasıl Kara Vefata Yol Açtı


Bir sistemin başlangıç bilgilerindeki çok küçük değişiklikler bile kaos teorisinde büyük ve öngörülemez sonuçların ortaya çıkmasına neden olur. Mevzuyu insanlara en kolay halde anlatmaya çalışan Edward N. Lorenz’in meşhur örneğinde, Amazon Ormanları’nda bir kelebeğin kanat çırpmasının ABD’de fırtınalara neden olabileceği söylenir. Bu nedenle de bu duruma kelebek tesiri ismi verilmiştir.

Kelebek Tesiri yazı dizimizde çok küçük tesire sahip ya da çok sıradan gözüken olayların nasıl büyük tesirler yarattıklarını açıklayacağız. Vakit zaman Dünya Savaşları’na gidecek, bazen apayrı ülkelerde birtakım olayları inceleyeceğiz.

Her şey Çin’de bir zelzeleyle başladı

1288 yılında, İtalya’nın kuzeyinde bulunan Fruili’de yaşanan zelzele, kişi başına 27 batıl inanç düşen Ortaçağ Avrupası’nda gelecek kara günlerin, vefatın ve felaketin habercisi sayılmıştı. Başlarına bela olacak sarsıntı ise Fruili’de olan sarsıntı değildi.

Çin’in o dönemki kırsal bölgelerinden olan Tian Shen de tıpkı devirde bir zelzeleyle sarsılıyor. Bu sarsıntı o denli etrafı yakıp yıkacak, büyük bir felaket olarak anılacak bir şey değil. Kıymetli olan, bu bölgenin çok sayıda Çin Siyah Faresi barındırması.

Bölgedeki farelerde bol ölçüde pire bulunuyordu. Bu pireler ise Hıyarcıklı Veba ismi verilen hastalığı taşıyabiliyordu. Fareler de pireler de bu hastalığı kaygı etmeden yaşamaya devam ediyordu çünkü her iki çeşit de hıyarcıklı vebaya bağışıktı.

Pireler beşerlerle karşılaştı

Olağan kaideler altında pirelerin amacında fareler yer alıyordu. Üstelik bu küçük canlılar, aslında 5 ay boyunca da beslenmeden hayatta kalabiliyorlardı. Fareler zelzeleden sonra kaçışsalar da diğer bir tehditle yüz yüze geldiler: Moğollar.

Moğol askeri düsturu, toprakların yakılıp yıkılmasına karşı çıkardı. Çünkü ele geçirilen topraklar daha sonrası için büyük ehemmiyet taşıyordu. Bu yüzden de zelzele sonrasında Shin Zen bölgesinden geçen Moğol ordusu ekinleri yakmadı, etrafa ziyan vermedi. Bölgeye yayılmış olan fareler de hazır yemek taşıyan orduya musallat oldu.

Görebildikleri her düşmanı yenen Moğollar, farelerle uğraş etmeyi bilen bir topluluktu. Fare problemini kısa bir mühlet içerisinde çözdüler. Temel canlarını sıkan ise gözle görmelerinin pek kolay olmadığı düşmanları pireler olacaktı.

Tamam da Avrupa demiştik?

Moğol ordusu daha sonra, bugün Kırım yarımadasında bulunan Kefe (Feodosya) kentini kuşatmıştı. Janibek Han İslam’ı seçmiş bir kumandan, kenti savunanlar ise Hristiyan Cenevizliler olsa da, savaşın nedeninin dinlerle bir ilgisi yoktu. Cenevizliler, Moğollar’ın rakiplerine silah ve para dayanağı sağlıyordu. Moğollar bu takviyesi engellemenin peşindeydi.

Moğol ordusu, kuşatma müddetinde bir yandan da hastalıkla gayret ediyordu. Çeşitli formüllerle ordularını korudular. Öte yandan, ölülerin cesetlerini mancınıklarla Kefe kentine atan Moğollar, salgını Cenevizlilere bulaştırmış oldu.

12 Ceneviz gemisi bu kuşatmadan kurtulmak için kent halkının da bir kısmını yanına alarak Avrupa’ya kaçtı. Gemilerde Moğol ordusunun peşine takılmış ve ölmemeyi başarmış fareler de vardı. Bu gemilerden 11’i Genoa kentine dönerken, 1’i ise kente alınmayınca Fransa’da Marsilya’da kıyıya yanaştı.

Yetmezmiş üzere yan yana seyahat

Gemilerde yaşanan hastalık sorunu, yalnızca gemileri etkilemiyordu. Ağır ticari rotaları kullanan gemilerde üreyen fareler, başka gemilere geçiyor ve öteki bölgelere gerçek yola çıkıyordu. Haliyle salgın bir anda tesir etti.

Kara Ölüm’den ötürü 75 milyon ila 200 milyon ortasında insanın öldüğü belirtiliyor. Salgın, bulaştığı kentlerde birkaç istisna hariç %40 ile %70 ortasında can kaybına neden oldu. Avrupa’nın burjuvazisini önemli formda değiştirdi.

Bu salgından en kârlı çıkan kurum ise kilise oldu. Pek çok kişi, vefatının akabinde kalan malvarlığının kiliselere bağışlanmasını istedi. Halklarının denetimini kaybetmeye başlayan soylular ise nizamın sağlanması için kilise ile daha sıkı çalışmaya başladı. Çin’deki sarsıntı hiç yaşanmasaydı, tarih çok diğer bir biçimde şekillenebilirdi.

Serinin öteki yazılarını aşağıda yer alan temaslardan okuyabilirsiniz.

Previous Diyanet İşleri Lideri Erbaş: Filistin davasını ihmal etmeden geleceğe taşıyın
Next Beslediği kediyi öldürüp pencere korkuluğuna astılar: 'Bize gözdağı olduğunu düşünüyorum'

No Comment

Bir Cevap Yazın