Harf İhtilali İle Neden Çağdaş Türk Alfabesi Kabul Edildi?


Son yıllarda sesi daha çok çıkmaya başlayan bir küme cumhuriyet tersinin ‘Bir gecede bilgisiz kaldık.’ diyerek tanımladığı, genç Türkiye Cumhuriyeti tarafından kabul edilmiş Latin harflerinden oluşan Türk alfabesi, bugün hala kullanmakta olduğumuz yazı lisanıdır. Harf İhtilali olarak isimlendirilen bir değişim ile kabul edilen çağdaş Türk alfabesi aslında bir anda ortaya çıkmış, nedensiz bir ıslahat değildi.

Yüzlerce yıllık Osmanlı İmparatorluğu işgal edildikten ve şu an yaşadığımız topraklar kurtarılıp da Türkiye Cumhuriyeti kurulmadan evvel tekrar Türkçe konuşuluyor lakin Arap alfabesinden uyarlanmış bir Osmanlı Türkçesi ile yazılıyordu. Pekala, neden bu alfabe ile devam edilmedi de çağdaş Türk alfabesi oluşturuldu? Bu sorunun karşılığı aslında cumhuriyet kurulmadan evvelki yıllarda yapılan çalışmalarda bilinmeyen.

Türk alfabesi nedir?

Bugün kullanmakta olduğunuz Türkçe, dünyanın en eski ve kadim lisanlarından biri. 7. yüzyılda inşa edilmiş olan Orhun Yazıtları’nda Türkçenin Orhun alfabesi ile yazıldığını görürüz. Türkler son derece geniş bir coğrafyaya yayılmış bir millet oldukları için tarih boyunca Uygur, Kiril, Yunan üzere pek çok farklı alfabe kullanarak Türkçe yazmışlardır.

Türkçenin Arap alfabesi ile yazılmaya başlaması, 10. yüzyılda bir küme Türk’ün müslümanlığa geçmesi ile başlamıştır. Türkler, tarihin en büyük imparatorluklarından biri olan Osmanlı İmparatorluğu’nu kurduktan ve hudutlar genişledikten sonra Türkçenin içine Arapça, Farsça, Fransızca sözler de karışmış ve yazı lisanı Arap harflerinin bir uyarlaması olan Osmanlı Türkçesi olmuştur.

Farklı bir açıdan baktığımız vakit Türk lisanından kelam edebiliriz lakin Türk alfabesi budur demek yanlışsız olmayacaktır. Zira lisanlar, milletlerle birlikte yaşar ve gelişir. Milletin kurduğu devlet hangi alfabeyi uygun görüyorsa lisan de o biçimde yazılır. Millet, lisan ve alfabe ahenginin ne kadar değerli olduğu ise bizi neden çağdaş Türk alfabesine geçildi sorusunun karşılığına götürüyor.

Çağdaş Türk alfabesi neden kabul edildi?

Yüzlerce yıl Osmanlı İmparatorluğu’nda Arap alfabesi ile yazılan Osmanlı Türkçesi, lisanımıza geçmiş Arapça ve Farsça sözcükleri kolaylıkla yazmamızı sağlarken millet tarafından konuşulan pek çok Türkçe sözün yazılmasına mani oluyordu. Zira Arap alfabesi ünsüz harfler bakımından zenginken Türkçemiz ünsüz harfler bakımında güçlü bir lisandır. Arap alfabesi, Türkçe ses üniteleri yazmakta zorluk çıkarıyordu.

Bu durum Türkçe sözlerin kullanımını yavaş yavaş ortadan kaldırmakla kalmıyor, tıpkı vakitte halkı okuma – yazma hüneri kazanmaktan uzaklaştırıyordu. Zira herkesin malumudur ki Arap alfabesini okumak ve yazmak hakikaten çok zordur. Bu mevzuyu görmezden gelmeyen Mustafa Kemal Atatürk, küllerinden doğan yeni Türk devletinin halkını bilgisiz bırakmamak için çağdaş Türk alfabesi çalışmalarına başladı.

Çağdaş Türk alfabesi ne vakit kabul edildi?

Türk lisanını müdafaa ve halkın okuma yazmayı daha kolay öğrenmesini sağlama kanısı; Mustafa Kemal Atatürk Türkiye Cumhuriyeti’ni kurmadan çok daha evvel filizlenmiş bir fikir. Kimi Türk aydınların 1862 yılında şimdi Osmanlı İmparatorluğu resmen işgal edilmemişken yeni Türk alfabesini savundukları biliniyor.

Mehmed Tahir Münif Paşa, Hüseyin Cahit Yalçın, Abdullah Cevdet ve Celal Nuri İleri üzere isimlerin harf ıslahatını savunduğu ve hatta Enver Paşa’nın orduda yumuşatılmış üzere alfabe denemesi yaptığı biliniyor. Tüm bu birikimin üzerine çağdaş bir cumhuriyetin kurulması ile birlikte 1923 yılında yapılan birinci Türk Ekonomik Forumu’nda bu bahis gündeme geldi.

Bu tarihten itibaren çalışmalar hızlandı ve dünya genelinde kullanılan Latin harfleri ile Türkçe yazmak için yeni bir alfabe geliştirildi. Türkçe sözlerde sıkça kullanılan ş, ı, i, ğ, ç üzere harfler Latin alfabesinde olmadığı için çağdaş Türk alfabesine eklendi ve Harf İhtilali, 1 Kasım 1928 yılında yayımlanan 1353 sayılı kanunla resmen gerçekleşmiş oldu.

Çağdaş Türk alfabesine neden itirazlar var?

Çağdaş Türk alfabesi konusunda yapılan çalışmaları destekleyenlerin yanı sıra bu duruma itiraz edenler de vardı. Bir küme muhafazakar, Latin alfabesi ile Türkçe yazmanın Türkiye Cumhuriyeti’ni İslam dünyasından uzaklaştıracağını söyleyerek bu ıslahata karşı çıkmıştı.

Aslında Latin alfabesi ile Türkçe yazmanın ve Arap alfabesini geride bırakmanın Türkçe ve Türkler için ne kadar kıymetli olduğunu gösteren bir adım, Sovyetler Birliği içinde bulunan Türk Cumhuriyetleri tarafından atıldı. Şimdi ülkemizde Harf İhtilali yapılmamışken 1926 yılında, tüm Türk Cumhuriyetleri Kiril alfabesini bırakarak Latin harflerine geçmiş ve genç Türkiye Cumhuriyeti’ni desteklemişlerdir.

Günümüzde birçok cumhuriyet aksisi olan bir kümenin itirazı ise çağdaş Türk alfabesine geçtikten sonra bir gecede bilgisiz kaldığımız ve dedelerimizin mezar taşını bile okuyamadığımız istikametindedir. Türkçeyi en uygun kullanan muharrir ve şairlerimizden olan Sunay Akın, bu mevzuda ‘Tüm mezar taşlarında tıpkı yazı, ruhuna El – Fatiha yazıyor.’ demiştir. Yani dedelerimizin mezarında okunacak çok da bir şey yok, dua etmemiz kâfi.

Pekala, nitekim çağdaş Türk alfabesi öncesi tam atomu parçalayacaktık da Harf İhtilali mi mani oldu? Elbette hayır. Daha evvel anlattığımız üzere bu ıslahatın yapılmasının en büyük nedeni aslında halkın büyük bir kısmının Arap alfabesini okuyup yazamıyor olmasıydı. Ne acıdır ki Türkçeye çevrilmeden evvel müslümanların büyük bir kısmı kutsal kitapları Kuran-ı Kerim’de ne yazdığını anlayamıyordu bile. Harf İhtilali ile bu millet dinini öğrenmiştir.

Harf İhtilali sonrası neler yaşandı?

Ragıp Hulusi Özden, İbrahim Grantay, Ahmet Cevat Emre, Mehmet Emin Erişirgil, İhsan Sungu, Hüseyin Avni Başman, Falih Rıfkı Atay, Ruşen Eşref Ünaydın, Yakup Kadri Karaosmanoğlu üzere kıymetli Türk aydınlarından oluşan Lisan Encümeni tarafından Latin alfabesi, Türk ses fonetiklerine uyacak biçimde düzenlendi ve ilan edildi.

Harf İhtilali sonrası başlatılan alfabe seferliği kapsamında Mustafa Kemal Atatürk, memleketi karış karış gezerek yeni Türk alfabesini öğretti ve bu uğraşı onu başöğretmen olarak hafızalarımıza kazıdı. Şimdi o periyot Türkiye Cumhuriyeti topraklarına katılmamış olan Hatay bile yeni Türk alfabesini kabul etmişti.

Türk Lisan Kurumu, Ulusal Eğitim Bakanlığı, Halk Eğitim Merkezleri millete bu yeni alfabeyi öğretiyor, Ankara’da Birinci Türk Yayınları Kongresi düzenlenerek yeni basılacak kitaplar teşvik ediliyor, Kuran-ı Kerim başta olmak üzere pek çok dini kaynak Türkçeye çevriliyor ve yeni Türk alfabesinde basılıyordu. Bu çalışmaların muvaffakiyetlerini tarihin aydınlık sayfalarında görmek mümkün.

Bir gecede bilgisiz mi kaldık, çağdaş Türk alfabesi neden kabul edildi, kimler itiraz etti, kimler destekledi üzere Harf İhtilali hakkında merak edilen soruları yanıtladık ve husus ile ilgili kıymetli ayrıntılardan bahsettik. Bugün bu yazıyı sonuna kadar kendi lisanımızda yazıp, okuyabildiysek bunu Harf Devrimi’ne borçluyuz.

Previous İsrail'den Korkutan Açıklama: Aşı Aktifliği Düştü
Next Bu özellikler Apple Watch'ta yok! İşte fiyatıyla cezbeden Oppo Band Sport!

No Comment

Bir Cevap Yazın