Medeniyetin Beşiği Mezopotamya’da Yaşamış Tüm Uygarlıklar


Bugün dünyanın neredeyse ayak basmadık ve şehirleştirmedik noktası kalmadı. Lakin günümüzde binlerce yıl evvel beşerler sadece Mezopotamya bölgesinde yaşıyor ve burayı bir medeniyet merkezi olarak kullanıyorlardı. İçinde yaşadığımız Dünya bu kadar genişken insanların neden sadece görece dar olan Mezopotamya bölgesinde yaşamayı tercih etmiş olmaları büyük bir soru işareti üzere görünebilir lakin değil.

Mezopotamya bölgesi, tam da o devir insanlığın en büyük gereksinimleri olan suyu ve verimli toprağı veriyordu. Kimse eğitim ya da daha uygun bir iş imkanı için öbür bir yere göçmeyi düşünmedi zira aradıkları her şey orada vardı. O denli ki Mezopotamya bölgesi hem sadece bu nedenle en büyük uygarlıkların meskeni olmuş hem bu uygarlıkların savaşlarına şahit olmuş hem de günümüz medeniyetini oluşturan can suyunu vermiştir.

Temelden başlayalım, Mezopotamya neresi?

Mevzunun ayrıntılarına girmeden evvel temel bir coğrafya tarifi yapmak gerekiyor zira bilirsiniz, coğrafya yazgıydı. Mezopotamya bölgesi bugün Türkiye, Irak, Kuveyt ve Suriye sonlarının bir kısmının içinde bulunan bir bölgedir. Daha net tarifini ise Dicle ve Fırat ırmakları ortasındaki Bereketli Hilal olarak isimlendirilen bölge halinde yapabiliriz.

Mezopotamya ismi ise iki sözün birleştirilmesi ile oluşturulmuştur. Eski çağlardan kalma manasına gelen meso sözü ile ortasında ya da ortasında manasına yani ırmak manasına gelen potamos sözünün birleştirilmesi ile mesopotamia tarifi oluşturulmuş ve lisanımıza Mezopotamya olarak geçmiştir. Günümüzde bu bölge daha çok Ortadoğu olarak anılmaktadır.

Mezopotamya’da uygarlığın birinci devirleri:

Dicle ve Fırat ırmakları sayesinde etrafın çöl ikliminden etkilenmeyen ve dar bir alanda son derece bereketli topraklara sahip olan Mezopotamya bölgesindeki birinci insan yerleşmelerinin milattan evvel 14 bin yılında başladığı düşünülüyor. O günlerden kalma kimi dairesel mesken yapıları günümüze kadar gelmiş ve birinci insanların yerleşim yerleri olarak kabul edilmiştir.

Milattan evvel 9 binli yıllara geldiğimizde ise artık bu ilkel, dairesel meskenler yerini çok daha donanımlı mimari yapılara bırakıyor. Hayvanların evcilleştirilmesinden sonra etraftaki ırmakların suyunu tarım için kullanmaya başlayan beşerler, birinci çiftçi topluluklarını oluşturmaya başladılar. Bu kolay çiftçi topluluklarının sayısı arttıkça bildiğimiz manadaki birinci kentler de kurulmaya başladı.

Sümerler tarih sahnesine çıkıyor:

Mezopotamya bölgesinde biraz kalıp giden göçebeler ya da birkaç konuttan oluşan çiftçi topluluklardan sonra gerçek manada bir kentin birinci sefer milattan evvel 3500’lü yıllarda Sümerler tarafından kurulduğunu görüyoruz. Sümerler, bölgenin kuzeyinden güneyine yayılan pek çok farklı kent devleti kurmuşlardır.

En bilinen Sümer kentlerinden biri olan Uruk, 50 binden fazla nüfusa sahiptir. Uruk kenti ticaret ve fetihlerden elde edilen gelirler sayesinde epey zenginleşmiştir. Zenginleşen beşerler da kendini sanata vermiş, çivi yazısını bulmuş, zigguratlar yapmış ve bugün bile kullandığımız kimi bilimsel buluşlara imza atmışlardır.

Milattan evvel 3 binli yıllara geldiğimiz vakit Sümerler medeniyetinin neredeyse tüm bölgeye hakim olduğu görülüyor. Gılgamış Destanı’nda anlatılan kahraman da bu devirde doğan bir Sümer hükümdarıdır. Hafriyatlarda bulunan Kral Listesi’nde, Sümerler tarihindeki kıymetli pek çok kral görülmektedir. Bunlardan biri olan Sargon ise bu türlü bir medeniyetin son hükümdarı olacaktır.

Mezopotamya’nın yeni umudu Akadlar:

Sümerlerin son hükümdarı olarak görülen Sargon, aslında Akadlar medeniyetinin de kurucusudur. Şöyle ki Sargon, aslında bir Sümer kent devleti olan Akadya’da kolay bir subaydır. Hz. Musa’nın Musevileri kurtarış öyküsüne benzeri bir macera ile halkı örgütler ve süratli bir fetih uğraşına girişir.

Kısa vakitte tüm Mezopotamya bölgesini ele geçiren Sargon, Sümerlerin sonunu getirir. Bu devirde ticaret bölge dışına da taşmış ve öğrenilen yeni bilgiler sayesinde mimari açıdan son derece gelişmiş örneklere imza atılmıştır. Akadların son hükümdarı olan Shar-kali-sharri’nin milattan evvel 2193 yılında ölmesi ile bir arada bu güçlü imparatorluk da dağılma sürecine girmiştir.

Bu süreçte bölgeye yüz yıl boyunca bir kaos hakim olmuştur. Faal bir krallık olmadığı için Gutiler üzere küçük ve barbar topluluklar terör estirmeye başlamıştır. Ur kentinin hükümdarı bu terörü bir nebze olsun bastırmış, Gutileri yenerek bölgeye hakim olmuş ve tarihin birinci hukuksal metinlerini ortaya koymuştur. Elamlılar ve Amoritlerin saldırısı sonucu bu taze imparatorluk da milattan evvel 2004 yılında ortadan kalkmıştır.

Her şeyi değiştiren imparatorluk, Babiller:

Akadları ortadan kaldıran topluluk olan Amoritler, başşehri Babil kenti olarak seçtikleri yeni bir imparatorluk kurdular. Kral – ilah anlayışının hakim olduğu bu imparatorluğun en bilinen hükümdarı milattan evvel 1792 – 1750 yılları ortasında idarede bulunan Hammurabi’dir. Hammurabi hırslı bir hükümdar olduğu için idaresi boyunca devamlı savaş halinde olmuşlardır.

Elbette bu hükümdarın öne çıkan özelliği fetih tutkusu değil, bugün hepimizin bildiği hukukun temelini oluşturan Hammurabi Kanunları’dır. Hammurabi sadece birkaç kil tablete kanun yazdırmakla kalmamıştır. Tıpkı vakitte bölgede yaşayan tüm insanların da bu kurallara uymasını sağlamış ve uymayanlara ceza uygulamıştır. Bu bağlamda yargı sistemini de oluşturduğu söyleyebiliriz..

Dünya Babillere de kalmadı, sıra Hititlerde:

Hititler, milattan evvel 1595 yılı civarında Babiller İmparatorluğu’nun başşehri Babil’i fethederek Hitit İmparatorluğu’nu kurmuşlardır. Metal işlemeciliği yapmaları ise bu topluluğu öne geçiren etken oldu. Zira madenleri eritip işleyerek yaptıkları silahlar, o günün en yüksek teknoloji eserleriydi ve karşılarına çıkacak hiçbir güç yoktu.

Tıpkı bugün olduğu üzere o günlerde de hiçbir teknoloji, kimsenin inhisarında kalmadı ve kısa vakit içinde etrafta bulunan topluluklar da metal işlemeciliğini öğreniverdiler. Atlı otomobillerin yaygınlaştığı bu devirde Hindistan ve Avrupa’dan pek çok kişi bölgeye göç etti. Kassitlerin saldırması ile esasen tam oturmamış bir imparatorluk olan Hititler ortadan kalktı. Kassitler birkaç jenerasyon karar sürseler de pek başarılı olamadılar.

Asurlular geliyor ve medeniyet hudutlarını genişletiyor:

Hititler ve Kassitler birbirlerini yerken, milattan evvel 1365 yıllarında Asurlular güçlü bir imparatorluk kurdular. Milattan evvel 1220 yılına gelindiğinde ise Asurlular tüm Mezopotamya bölgesine hükmetmeye başladılar.

Asur İmparatorluğu o kadar gelişti ki sonunda Filistin ve Suriye’yi hudutlarına dahil etti. Milattan evvel 884 yılında başşehir Nemrud kuruldu. Milattan evvel 722 yılında kendine efsane kral Sargon’u örnek alan II. Sargon ortaya çıktı. Bu periyotta tüm bölge fethedilmiş hatta günümüz Rusya sonlarına kadar ulaşan seferler düzenlenmişti.

Asur İmparatorluğu bu periyotta Afrika’ya kadar genişlemiş, isyanlar çıkmış, isyanlar bastırılmıştı. Dünyanın bilinen birinci kütüphanesi olan İskenderiye Kütüphanesi’nden bile evvel burada bir kütüphane vardı. Değerli tarihi figürlerden Nebukadnezar bu devirde ortaya çıktı, Babil’in Asma Bahçeleri’ni inşa etti ve Kudüs halkına büyük bir zulüm uyguladı.

Arap hakimiyeti öncesi Pers İmparatorluğu:

Bu noktada işlerin biraz karıştığını kabul etmek gerekiyor zira bölgede tıpkı anda birden çok imparatorluk var. Pers İmparatorluğu da bunlardan biri. Milattan evvel 500’lü yıllarda hâkim olan Persler, o güne kadar Babil kültürü ile yaşamış topraklardan bu mirası sildiler. O denli ki çivi yazısı bile bu periyotta ortadan kalktı.

Daha sonra Büyük İskender tarafından fethedilen bölgede Pers İmparatorluğu sona erdi. Mezopotamya, milattan sonra 116 yılında Romalılar ve milattan sonra 651 yılında Müslüman Araplar tarafından ele geçirildi. Bildiğimiz üzere şu anda bölgeye Müslüman Araplar hakim durumda. Lakin bölgede nereye giderseniz gidin, bu binlerce yıllık medeniyet kalıntıları ile her yerde karşılaşabilirsiniz.

Mezopotamya bölgesinin binlerce yıllık tarihini tek bir yazıda anlatmak sıkıntı olduğu için biraz özet geçmek gerekti. Bölgedeki hayatın ayrıntılarına inildiği vakit ortaya tahminen yüzlerce cilt kitap çıkabilir ancak en azından günümüz medeniyetini şekillendiren bu uygarlıklara bir selam verilmiş oldu.

Previous İstanbul'da canlı hayvan kaçakçılığı operasyonu: 38 İskender papağanı ele geçirildi
Next İstanbul Havalimanı'nda Nijerya asıllı yolcunun midesinden bin 844 gram kokain çıktı

No Comment

Bir Cevap Yazın