Nobel Ödüllü Bilim İnsanımız Aziz Sancar’ın Hayatı


Aziz Sancar Orhan Pamuk’tan sonra Nobel mükafatı kazanan ikinci Türk olmuştur. Buna ek olarak, ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne kabul edilen 3 Türk’ten birisidir. Kendisini 2015 yılında kazandığı Nobel Kimya Mükafatı ile birlikte dünyaya duyurmuştu lakin onun öyküsü çok daha eskiye dayanmaktadır.

Sizler için Aziz Sancar kimdir, neler yapmıştır bu hususları ele alan bir yazı yazdık. Eskiye dayanan öyküsüne olabildiğince ışık tutmaya çalıştık. Keyifli okumalar dileriz.

Mardin sokaklarında geçen bir çocukluk: Ayakkabılarımızın olması bir lükstü

Aziz Sancar 8 Ekim 1946 yılında dünyaya gelmiştir. Mardin’in Savur ilçesinde yaşayan bir çiftçi ailesinin sekiz çocuğundan yedinci üyesidir. Babası çiftçilikle uğraşırken annesi kardeşleriyle ve konutla ilgileniyordu. Orta gelirli bir aileydiler. Prof. Dr. Aziz Sancar bir seferinde durumları için şöyle söylemişti: ‘Her vakit gereğince yemek yedik lakin ayakkabılarımızın olması bir lükstü ve onları yalnızca okula gittiğimizde giyiyorduk’.

Anne ve babası hiçbir eğitim almamalarına karşın çocuklarının eğitim almaları için gereken her şeyi yapmışlardır. Aziz Sancar annesinin okuma – yazma bilmemesine karşın tanıdığı en zeki bayan olduğunu söylemiştir. Babasının ise çok çalışkan bir insan olduğunu ve kendisinin rol modeli olduğunu vurgulamıştır. Konuşmalarında, ebeveynlerinin ileri görüşlü bireyler olduklarını birçok sefer lisana getirdi.

Bir akrabasının söylediğine nazaran Aziz Sancar’ın anadili Arapçadır ve aile ortasında Arapçayı kullandığını tabir etmiştir. Buna karşılık olarak Aziz Sancar ise anne ve babasıyla Arapça konuştuğunu ancak kardeşleriyle Türkçe bağlantı kurduğunu lisana getirdi.

Ayrıyeten, kendisi verdiği birden fazla röportajda Arap olarak gösterilmekten rahatsız olduğunu ve Türk olduğunun üstünü vurgulayarak belirtmiştir. Aziz Sancar birinci ve orta eğitimini Mardin’in Savur ilçesinde tamamladı. En sevdiği dersler; Matematik, Türkçe, Fransızca ve Kimya’ydı. Liseye geçtiğinde ise, futbola olan ilgisini fark etti ve futbol oynamaya başladı. Mardin Lisesi’nde kaleci olarak oynadı. Çocukluğunun büyük bir kısmını Savur sokaklarında top oynayarak geçirdiğini de vurgulamıştır. Hatta okumasaydı âlâ bir futbolcu olurmuş. Fakat, lisede son sınıfa geçtiğinde bu niyetinden vazgeçti ve üniversite okumak için İstanbul’a gitti.

Biyokimyaya olan merakı başladı:

1963 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesine girdi. Tıp okumaya başladıktan sonra biyokimyaya ilgi ve merak sardı. İstanbul üzere büyük bir kente gelmenin avantajları ve dejavantajları vardı ayrıyeten farklı etnik kökenlerden Türklerle arkadaş oldu. Bu arkadaşlıklar sayesinde dünya görüşü aydınlandı. Türkiyedekien düzgün Tıp fakültesine gitmenin verdiği bir dejavantajın başarısızlık korkusu olduğunu söyledi. Fakat bu korkusuna karşın sınıf arkadaşlarına ve öğretmenlerine kendisinin başarılı olabileceğini gösterdi.

Tıp fakültesindeki ikinci yılında DNA sarmalını öğrendi. Bundan ötürü mezun olduğunda biyokimyacı olmak istediğini anladı. Biyokimya Kısım Lideri ile görüştü ve temel bilim araştırmalarında uzmanlaşmak için en az iki yıl Tıp alanında tecrübesi olması gerektiğini öğrendi.

1969 yılında üniversitesinden birincilikle mezun oldu. Mezun olduktan sonra Tıp pratiği yapmak için memleketi Savur’a döndü. Birinci 6 aydan sonra, o vakitlerin Türkiye Sıhhat Bakanı Savur’a geldi ve Aziz Sancar’ın kliniğini öğrendi. Kendisine Sıhhat Bakanlığında çalışmayı önerdi. Ayrıyeten kendisi aldığı maaşın çoğunluğunu hastalarına ilaç almak için harcadı. Bazen ise küçük çocuklar için oyuncaklar aldı.

Tıp pratiği yaparken en zorlandığı vaktin kimi bayan hastalarının yalnızca Kürtçe konuşması olduğunu söylüyor. Zira kendisi Kürtçe bilmediği için ve o devirde mahallî tercümanlar erkek olduğu için bayanlar sıhhat problemlerini onlara açıklamak konusunda rahatsız oluyorlardı. Bu sorunu Kürtçe öğrenerek aşmaya çalıştı.

Hiçbir vakit akıcı bir halde konuşamamasına karşın bayan hastaları tarafından takdir edildi. Tabip olarak geçirdiği 18 ayın hayatının en memnun devri olduğunu lisana getirmiştir. Bir müddet hayatını hekim olarak sürdürdü lakin Aziz Sancar’ı beden moleküllerinin gizemi daha çok cezbettiği için bu mevzuyla alakalı araştırmalar yapmaya başladı. Ayrıyeten yurtdışında biyokimya okumak için çeşitli burslara başvurdu.

Aziz Sancar’ın bilim dünyasında dikkat çeken doktora çalışmaları:

1971 yılında bir NATO bursu kazandı ve doktorasını dünyadaki bilimsel araştırmalarda başkan olduğunu düşündüğü için Amerika Birleşik Devletlerinde yapmaya karar verdi. Johns Hopkins Üniversitesi Biyokimya Yüksek Lisans Programına kabul edildi. Tıp fakültesinin son yılında İngilizce dersi almış olmasına karşın öğretmenleri ve öğrenci arkadaşlarıyla irtibat kurarken zorlanıyordu.

Ayrıyeten evvelki akademik başarısı yüzünden kendisine kibir noktasında güvendiğini de itiraf etmiştir. Bu yüzden de insanların kendisinden uzaklaştığını belirtmiştir. Bursunun bitmesi sonucuyla 1 yıl sonra Türkiye’ye döndü. Türkiyede 6 ay daha doktorluk yaptıktan sonra Amerika Birleşik Devletlerine daha düzgün bir derecede İngilizce bilerek geri döndü. Oradaki birinci yıllarında imkansızlıklar münasebetiyle teknisyen takımında çalışarak kendi yolunu çizdi.

Erken yaşta elde ettiği muvaffakiyetler sayesinde genç bir bilimci olarak kabul edildi. 1974 yılında Dr. Rupert’in Teksas Dallas Üniversitesi’ndeki laboratuvarına katıldı. Aziz Sancar, Dr. Rupert’in incelediği bir fenomen hakkında daha fazlasını öğrenmek istedi. Bakterilerin, ölümcül dozlarda UV radyasyonuna maruz kaldıklarında ve görünür mavi ışıkla aydınlatıldıklarında güzelleşebileceğini öğrendi.

Bilim insanımız Aziz Sancar, UV ışınlarından ziyan görmüş DNA’yı, fotolizazı onaran bir enzimin genini kopyalayabildi. Tıpkı vakitte enzimi daha fazla üretmek için bakterileri sağlamayı başardı. Yale Üniversitesinde, sigara dumanı, güneş ve başka çevresel nedenlerden kaynaklı olan hasarları onarmak için değerli olan bir nükleotid eksizyon tamiratını ortaya çıkardı. Bu geliştirdiği tamir sayesinde insanların çevresel gerilimlerden uzak kaldığı sürece nasıl bir hayat sürebileceklerini açıklıyor. Aziz Sancar tarafından elde edilen bu bulgular daha âlâ tedaviler geliştirmek için gerekli olan değerli temel bilgileri içerir.

Nobel Ödülü’ne adım adım:

Bilimsel mesleğinde süratle gelişerek DNA tamiri alanında kendisini Nobel Mükafatına ulaştıracak olan yolda kararlı adımlar atarak ilerlemeye başladı. Ayrıyeten Aziz Sancar yalnızca DNA tamiri konusunda değil, biyolojik saat konusunda da dünyanın en düzgünlerinden birisi olmayı başarmıştır. 2015 Nobel Kimya Mükafatını DNA tamirat sistemlerinden olan ‘Nükelotid Koparmalı Onarım’ın sistemini çözdüğü için almaya layık görüldü. Bir sürü farklı enzim ve proteinin yer aldığı bu tamirat düzeneği yanlışsız düzgün çalışmadığı vakit, insanlarda ‘Xeroderma Pigmentosum’isimli genetik bir hastalığı ortaya çıkarabilir. Bu hastalık Türkiyede akraba evliliklerinden doğan çocuklarda sık bir halde görülür.

Aziz Sancar, Türkiyede doktorluk yaparken bu çeşit hasta çok görmüştür. UV ışınlarına hassas olan insanların derilerinde derin lezyonlar ortaya çıkar. Bu da vakit içerisinde kansere neden olabilir. Aziz Sancar da bu hastalıktan yola çıkarak DNA moleküllerinin bozulmadan varlığını sürdürebilmesi için çalışmalarına başladı. Nobel Mükafatını paylaştığı iki arkadaşı ile birlikte DNA tamiratında değerli olan 2 mekanizmayı buldu.

Bu düzeneklerin isimleri ise; ‘baz koparmalı onarım’ ve ‘yanlış eşleşmenin tamiridir. Yani, Aziz Sancar ve iki arkadaşı hücrelerin hasar gören DNA’ları nasıl onardığını ve genetik bilgisini koruduğunu gösteren araştırmaları sayesinde 2015 Nobel Kimya Ödülü’nü kazanmıştır. Son olarak, kendisinin geliştirip ismini koyduğu ‘maxicell’ tekniği ile buluşunu yapıp ürettiği enzim tabirleri ile Oxford Biyokimya ve Moleküler Biyoloji Sözlüğüne ismini yazdırmıştır.

Aziz Sancar yalnızca elde ettiği Nobel Kimya Mükafatı ile değil tıpkı vakitte ferdî hayatında ve akademik hayatında değerli işlere adım atmış biri olarak görülmektedir. Hayatı boyunca daima kararlı, istikrarlı bir formda devam etmiştir. Bazen zorluklarla karşı karşıya gelse de gayelerinden ve hayallerinden vazgeçmemiş tersine üstüne gitmiştir. Aziz Sancar’ın kıssası pek çok genç için bir örnek ve ilham olmuştur.

Sizler için Nobel Ödüllü Bilim İnsanımız Aziz Sancar kimdir, nasıl bir hayat geçirmiştir ve neler başarmıştır bahislerini ele alan kıssasını yazdık. Umuyoruz ki keyifli bir okuma olmuştur. Bu ve bunun üzere birçok içerik için Webtekno’yu takipte kalın.

Previous Google Stadia, Yakında Daha Fazla Aygıt İçin Yayınlanacak
Next Günün Piyasa Yükselişine 4 Altcoin Liderlik Etti

No Comment

Bir Cevap Yazın