Satrancın Büyükustası Garry Kasparov Kimdir?


Birçok muvaffakiyete imza atan Garry Kasparov ismini yalnızca oyunuyla, stratejileriyle değil; Satranca olan katkılarıyla da tüm dünyaya duyurmayı başardı.

Garry Kasparov, satrançta bilinen en yüksek ratinge ulaşan ve en uzun müddet 1 numarada kalan oyuncudur. Tıpkı vakitte Ocak 1990’da 2800 barajını geçen Garry Kasparov; Dört defa SSCB, dört defa de Rusya ismine olmak üzere sekiz Olimpiyat’a katılıp hepsinde altın madalya kazandı. Satranç Oskarı’nı 14 sefer kazanan tek oyuncudur. 1981-1990 ortasında oynadığı bütün turnuvalarda birinci yahut eş puanlı birinci olarak bir rekora daha ismini yazdırmayı başardı. Pekala tüm bunların altında nasıl bir hikaye yatıyor? Garry Kasparov aslında kimdir? Bu sorularımıza birlikte karşılık bulalım…

Biraz çocukluğuna inelim sevgili Garry’nin…

Birinci ismiyle Garik Kimovich Weinstein, 1963’te o vakit için SSCB’ye bağlı olan Bakü kentinde dünyaya gözlerini açtı. Çocukluk yaşlarından itibaren hayata farklı bir pencereden bakıyordu. Garry şimdi 7 yaşındayken babasını kaybedince annesinin soyadının Rusça versiyonu olan Kasparov‘u kullanmaya başladı. Garry Kasparov, yarı Ermeni, yarı Yahudi olmasına karşın doğduğu topraklardan ve anadilinin Rusça olmasından ötürü kendisini Rus olarak kabul ediyordu. Bunu bir de bizim ülkemizde söyleseydi “Babanlar nereli, 7 jenerasyon sülalen nereli?” diye sorarlardı doğal.

Bizim şimdi sokaklarda oynadığımız yaşlarda ise Garry satrançla tanıştı. Daha 8 yaşındayken Mihail Botvinnik’in satranç okuluna girdi ve orada ünlü antrenör Vladimir Makagonov ile çalışma fırsatı buldu. Bu tahminen de onun hayatını değiştiren adımlardan birincisiydi fakat son olmayacaktı. Kazanmaya 13 yaşında Tiflis’teki Sovyet Küçükler Şampiyonası‘nda 9 puan üzerinden 7 alarak başladı. Sonraki sene ise yeniden tıpkı turnuvada 9 puan üzerinden 8,5 alarak muvaffakiyetini devam ettirdi.

Onu en çok etkileyen turnuvalardan biri 1978’de gerçekleşen Sokolski Memorial‘dı. Yıllar sonra bir yazısında “Yaşadığım sürece Sokolski Memorial’i hatırlayacağım” diyecekti. Soğuk ve sert görünen mizacının altında aslında yaşadığı her anının değerini biliyordu. Sokolski Memorial’ın onun için bu kadar değerli olmasının sebebi ise turnuvaya davetsiz bir konuk olarak girip birinci olarak çıkması olabilir. Turnuvada birinci olması onu satrancı mesleği olarak devam ettirebileceğine de inandırdı.

Olağan ki muvaffakiyetleri bu turnuvayla hudutlu kalmayacaktı. Kasparov, Luka’da Rus Satranç Federasyonu’nun dikkatsizliği sayesinde kâfi olmamasına karşın Büyükustalar Turnuvası‘na katılmayı başardı. Böylelikle federasyonun bir anlık dikkatsizliği Kasparov’un en büyük talihlerinden biri oldu. FIDE sıralamasında süratle yükseldi ve bu turnuvadan 2595 puan elde etti. Artık başarılı kabul ediliyor ve üst seviye oyuncularla birebir sıralamada yer alıyordu fakat onun gözü her vakit en yüksekteydi.

Birinciyi yenmeden birinci olamazsın

Garry Kasparov’un bu kadar tanınmasını sağlayan birkaç maçından bahsetmek lazım. 1980’de Dortmund’daki Dünya Gençler Şampiyonası‘nı kazandı. Lakin en güzel olmak için en iyiyi yenmesi gerektiğinin farkındaydı. O vaktin dünya şampiyonu olan Anatoli Karpov ile oyun oynamayı başına koydu. 1984’teki Dünya Şampiyonası’nda bu bahtı elde etti.

Galibiyet sayısı 6’ya ulaşanın kazanacağı bu maç elbet ki satranç tarihinin en tartışmalı maçlarından biri olacaktı. Karpov skoru 4-0 yaptıktan sonra olaylar kızıştı, Kasparov rakibinin puan kazanmaması için elinden geleni yaptı. Pes etmeyi bilmeyen Kasparov skor kaybetmemeye yemin etmiş üzereydi. Tam 17 maç boyunca beraberliğin akabinde Kasparov bir skor daha kaybetti. Hala tüm benliğiyle satranç tahtasının üzerindeydi ve tahminen de hayatının maçını geçiriyordu. 32’inci oyuna kadar beraberlikleri devam etti ve sonunda Kasparov bir skor almayı başardı.

Karpov, bu uzun çabada Kasparov’dan 11 yaş büyük olmasının da tesiriyle epey bitkin düştü. Ali İstek Bey’e dönen Karpov, maç sırasında birkaç kere hastaneye kaldırıldı, tam 10 kilo verdi ve hekimlerin tüm ikazlarına karşın maçı tamamlamak istediğini söyledi. Ali İstek Beyefendi tadımızı kaçırmaya niyetliydi… Kasparov ise rakibinin güçsüz düşmesinden faydalandı ve skoru 5-3 yaptı. İki oyuncu da epey inatçıydı ve pes etmeye niyetleri yoktu. Ama FIDE Lideri Florencio Campomanes oyuncuların hallerine üzülmüş olacak ki, maçın çok fazla uzaması ve oyuncuların sıhhatine ziyan vermesi gerekçesiyle maçı iptal etme kararı aldı. Böylelikle tarihte birinci kez bir dünya şampiyonluğu maçı sonuç elde edilmeden bitirilmiş oldu. Daha sonra maçın tekrarlanamamasından ötürü Karpov fiili Şampiyon oldu.

Bildiğimiz ikili tekrar sahnede

İkinci sefer 1985’te Dünya Şampiyonası‘nda karşı karşıya gelen Karpov ve Kasparov, bu kez 24 maçlık bir seriye çıktı. Herkesin gözü Kasparov ve Karpov ikilisinin önünde duran taşlardaydı. Skorunu 12,5 yapanın şampiyon olacağı turnuvada skorların 12-12 kalması durumunda son şampiyon olan Karpov unvanını devam ettirecekti. Evvelki maç olduğu üzere bu maç da epeyce çekişmeli geçti. Birinci skoru alan Kasparov oldu. Yeniden beraberliklerle dolu bir maçın akabinde skor Kasparov lehine 12-11 olmuştu. Karpov’un tek yapması gereken bir skor almak ve unvanını korumaktı.

Tahminen de artık maçın bitmesini ve unvanını koruduğunu duymayı isteyen Karpov saldırgan bir atılım yaptı. Kasparov sakinliğini korudu ve galibiyete giden yolda iki piyonunu feda etti. Oyun karmaşık bir hale gelmişti ve Karpov yanlışlı bir atılımla değerli bir taşını kaybetti. Birkaç atılım sonra ise oyunu terk edip unvanını Kasparov’a bıraktı. Kimse fenalaşmadan ve iki oyuncu da sağlıklıyken bu biçimde maç tamamlanmış oldu. Böylelikle Garry Kasparov tarihteki en genç dünya şampiyonu oldu ve 1993 yılına kadar FIDE’deki bu unvanını korudu.

Satranç dünyasına çok şey kattı…

Artık kendine yeni bir hedef arayan Kasparov dünya şampiyonu olduktan sonra profesyonel satrancı yaygınlaştırmak istedi. Bunun için Büyükustalar Birliği’ni (GMA) kurdu ve FIDE’ye karşı çaba etmeye başladı. Satrancın profesyonelleşmesi ve büyükustaların haklarını savunabilmesi için kurulan bu tertip 1993’te yerini Profesyonel Satranç Birliği’ne bıraktı. Maçlarına bu tertipte devam eden Kasparov, rakibi Nigel Short ile yaptığı maçı kolay bir formda kazandı. Londra’da oynanan maç, büyük ses getirdi. İngiltere’de satrancın yaygınlaşmasına katkıda bulundu ve televizyondan canlı yayınlandı. Bu maç ile birlikte artık Kasparov PCA Dünya Şampiyonu oldu. Karpov ise o periyot FIDE Dünya Şampiyonu’ydu.

Kasparov bu unvanını 1995’te de müdafaaya devam etti lakin PCA’nın sponsoru dayanağını çektikten sonra bu kurumun sonu gelmiş oldu. Kasparov bu sefer de Dünya Satranç Birliği (WCA) ismi altında yeni bir dünya şampiyonası düzenledi. Kasparov’un rakibinin belirleneceği Shirov ve Kramnik maçında Shirov kazandı. Kasparov’un bir türlü yüzü gülmedi ve bu galibiyetin akabinde WCA da dağıldı. Sonrasında ise Braingames organizatörlüğünde Shirov yerine Kramnik ile bir maç ayarlamayı başardı. Kasparov’a adeta satranç tahtasını dar eden Kramnik parti kaybetmeden dünya şampiyonu oldu. 2000 yılına geldiğimizde Kasparov birinci kez dünya şampiyonu değildi.

Yeri geldi bilgisayarlarla vs attı

Kasparov’un satranç muvaffakiyetleri herkesin olduğu üzere bilgisayar üreticilerinin de dikkatini çekti. Kasparov Dünyaya Karşı oyunu yaratıldı. Kasparov’un yenildiğini görmek isteyen birtakım bilgisayar üreticileri ise bir bilgisayar geliştirdiler. 1996’da Deep Blue ismini verdikleri bilgisayar ile 6 setlik bir maç yapan Kasparov Deep Blue’yu 4-2 yenmeyi başardı. Sonraki yıllar Deep Blue geliştirildi ve artık 3 dakika içinde 60 milyar hamleyi öngörebiliyordu. Bu sayıları duyduktan sonra çoğumuz ‘Garry Kasparov’ olsak bile geri adım atabilirdik. Lakin Kasparov tekrar bir çabayı kabul etti fakat sonuç istediği üzere olmadı. Deep Blue Kasparov’u 2.5 a karşı 3.5 puanla yenmeyi başardı.

Kasparov bilgisayarın olağanda yapamayacağı bir hamleyi insan müdahalesiyle yaptığını söyledi ve tekrar maç yapmak istedi. Bu isteği ise reddedildi. Deep Blue projesi emeline ulaşıp bir dünya şampiyonunu yendi ve sonrasında da sona erdirildi. Bilgisayarlarla gayret etmeyi sürdüren Kasparov, 2003’te FIDE tarafından organize edilen maçta Deeper Junior isimli bilgisayara karşı oynadı. Deeper Junior, saniyede 3 milyon durumu hesaplayabiliyordu. ESPN2 tarafından canlı yayında gösterilen maçı yaklaşık 200-300 milyon kişinin izlediği kestirim ediliyordu. Kasparov bu maçtan ise beraberlikle ayrıldı.

Ünlü Linares Turnuvası‘nı dokuzuncu sefer kazanarak eşi görülmemiş bir rekora imza attı. Bu muvaffakiyetinden sonra ise bir basın toplantısı düzenleyerek 10 Mart 2005 tarihinde, profesyonel satrancı bıraktığını açıkladı. Artık elde edebileceği tüm muvaffakiyetleri elde etmişti. Üzerinde çıkabileceği tüm doruklara çıkmanın rahatlığı vardı. Siyasete atılacağını ve dünya şampiyonluğu tarihçesini anlattığı “My Great Predecessors” kitabına ve satrançla hayatın ilgisini anlatmaya ağırlaşacağını açıkladı. Satrançta, 2004’te Rusya Şampiyonluğu’nu kazandıktan sonra bir gayesinin kalmadığını söyledi.

Satrancı bıraktıktan sonra yaptığı son maç Lozan’da bir yıldırım turnuvasında oldu. Burada tahminen de mesleğinin birinci kıymetli oyununu oynadığı Karpov’la birinciliği paylaştı.

Emeklilik sonrasında da durmadı

Bir yazlık alıp sessiz sakin bir yerde denizi izlemek varken Kasparov bu sefer de siyasete bulaştı. “Satrancı bırakıp siyasete atılması ne alaka?” diyebilirsiniz. Aslında Kasparov satrançla ilgilendiği sıralarda siyasetle de epey ilgiliydi. Sovyetler Birliği Komünist Partisi‘nden 1990 yılında istifa edip Rusya Demoktratik Partisi‘ne katıldı. 1991’de Rusya’nın demokrasinin tanıtımına verdiği takviyeden ötürü “Ateş Koruyucusu” mükafatını aldı.

Olağan yeniden satranç peşini bırakmıyordu lakin bu sefer farklı bir biçimde; 2005’te satranç tahtasıyla taarruza uğradı. Devlet lideri Vladimir Putin‘in en etkin muhaliflerinden de birisi olmuştu. Birçok miting organize etti. 2007’de bu mitinglerinden birisinde tutuklandı ve kısa bir müddet sonra hür bırakıldı. 2012’de Rus punk kümesi Pussy Riot üyelerinin 2 yıl mahpus cezası almasına karşı bir şova katıldı ve bu şovda göz altına alınmak istendi. Kasparov gözaltına alınmamak için direnip bir polisin kolunu ısırdı ve 5 yıl mahpus hapis cezası istendi. İlerleyen süreçte ise bu suçlamayı reddetti ve kümesi desteklemeye devam etti. Hakkında açılan dava ise düştü.

Kasparov satrancın yaygınlaşması için birçok ülkede vakıflar kurdu. Ülkemizde de 2004 yılında TSF Lideri Ali Nihat Yazıcı ile bir ortaya geldi. Satrancın okullarda ders olarak gösterilmesi projesine takviye verdi. 2006 yılında kitabı Türkçe’ye “Benim Ustalarım” ismiyle çevrildi. Kitabının yayınlanmasının akabinde Kasparov tanıtımını yapmak için TÜYAP Kitap Fuarı’nda bir konuşma gerçekleştirdi ve Türkiye’de satrancın gelişiminden övgüyle bahsetti. Biz de gurur duyduk doğal…

Previous Bir düğmeye tıklamadan iPhone'da ekran manzarası nasıl alınır-Nasıl Yapılır!
Next Kuzey Kore Başkanından Hayat Şartlarını Düzgünleştirme Daveti

No Comment

Bir Cevap Yazın