Tarih Boyunca Devam Eden Fikir Savaşı: İdeoloji Nedir?


İdeoloji, sanat ve bilim üzere hususlarla ilgili olmasanız bile en azından lisede karşınıza bu tıp kavramlar çıkmıştır. Elbette kabul etmek gerekiyor ki bu kavramlar ortasında en baş karıştırıcı olan ideolojidir. Derinine indiğiniz vakit güzelden uyguna akıl bulandıran ideoloji alanına sırf şöyle bir yüzeysel baktığınız vakit bile başınız karışabilir. Zira aslında ideoloji, başı karışanların ortaya koyduğu bir sanat biçimidir.

İdeoloji için sanat demek mümkün zira pek çok kişi ideoloji için fikir sanatı tarifini kullanmaktadır. Aslında düşünen ve merak eden her insan ideoloji yapabilir zira bu alanın temelinde soru sormak ve var olan şeylere mana aramak vardır. O denli ki bu mana arayışı sonunda farklı akımları ve bilimi ortaya çıkarmıştır. İdeoloji nedir, hangi bahisler ideolojiye dahildir, bilim ile ideoloji ortasındaki fark nedir gelin biraz daha yakından bakalım.

İdeoloji nedir?

Yunan kökenli olan ideoloji sözü bilgelik sevgisi, hikmet arayışı üzere manalara gelir. Temel olarak bu tanımlar doğrudur zira ideoloji daha çok soyut kavramlar üzerine yapılan çalışmaları söz eder. Kimilerine nazaran niyet sanatı olarak da tanımlanan ideoloji, bir bilim değildir lakin ideoloji alanında yapılan bilimsel çalışmalar ve bilim ideolojisi alanı vardır.

İdeoloji alanında üretim yapan bireye filozof, ideoloji üzerinde çalışmalar yapan şahsa ise felsefeci denilmektedir. İdeolojinin tarih boyunca sorduğu sorular genel olarak soyut kavramlar üzerinde odaklanmıştır. Zira bilim somut alanlar üzerinde çalışma imkanı sunarken soyut kavramlarla ilgilenmek ideolojiye kalmıştır.

İdeolojinin hedefi nedir?

İdeoloji en temel manasıyla hakikati yani gerçekliği bulmayı hedeflese de merak edilen bahisler hakkında sorulan sorular daha evvelce edinilmiş bilgilere ve kavramlara dayanan sistematik sorulardır. Fakat soruların sistematik olup olmaması gerektiği bile aslında tam olarak ideolojinin bir bahsidir.

İdeolojide sorulan sorular mantık çerçevesindedir ve genel olarak sorgulanan bahisler inançlar, şaşırtan şeyler ve insanların karar prosedürleri üzerinedir. Yani ideoloji var olan fakat şu ana kadar bildiğimiz bilgilerle açıklanamayan hususlar üzerine sorular sorar ve bu mevzuların bilinen bilgiler üzerine eklenecek yeni bilgiler ile açıklanmasını ister.

Sıradan bir fikir ile felsefi sorgulama birbirinden tam olarak mantık çerçevesinde olması, bilgi temelli olması ve net bir yanıt yerine akıl yürütme yolunu açmayı hedeflemesi ile ayrılır. Merak edilen bahis hakkında direkt bir soru sormak yerine oluşturulan bilmece stilindeki akıl yürütmeler husus hakkında çok daha fazla kişinin sorgulama yapmasını sağlar.

Genel olarak özetlemek gerekirse ideolojinin hedefi; şu ana kadar bildiğimiz bilgilerle açıklanamayan hususlar hakkında mantıksal ve kavramsal çerçevede bilmece şekli sorular sorarak bahis üzerinde insanların akıl yürütmesini sağlamaktır. İdeoloji çeşitleri ve akımları ile birlikte bilim üzere farklı alanların ortaya çıkması da bu akıl yürütmelerin bir sonucudur.

İdeoloji çeşitleri ve sorulan sorular:

Günümüzden binlerce yıl evvel ortaya çıkan ideoloji, vakit içinde kendine muhakkak başlıklar belirlemiş ve belli alanlar üzerinde çalışmalar yapan filozofların sayısı arttıkça ortaya ideoloji akımları ve çeşitleri çıkmıştır. Kendi içinde pek çok farklı akım ve tipe bölünse de genel olarak ideoloji çeşitleri şu haldir;

  • Bilim ideolojisi
  • Epistemoloji / Bilgi ideolojisi
  • Metafizik / Fizik ötesi ideoloji
  • Ontoloji / Varlık ideolojisi
  • Siyaset ideolojisi
  • Estetik / Hoşluk ideolojisi
  • Din ideolojisi
  • Etik / Ahlak ideolojisi
  • Zihin ideolojisi
  • Hukuk ideolojisi
  • Eğitim ideolojisi

Temel olarak ideoloji çeşitlerini bu ana başlıklar altında listelemek ve kıymetlendirmek mümkün. Elbette, burada kullanılan birtakım başlıkların günlük hayattaki karşılıkları farklı olabilir. Lakin ideoloji tipi olarak belirlenmelerinin en büyük nedeni, alan özelinde sorular sorulmasıdır. Genel olarak ideolojinin farklı cinslerinde sorulan sorular şu haldedir;

  • İlah var mı?
  • Gerçek nedir?
  • Gerçeklik nedir?
  • Kişi nedir?
  • Dünya unsurdan mi oluşuyor?
  • İnsanların aklı var mı?
  • İnsanların özgür iradeleri var mı?
  • Nedensellik var mı?
  • Bilgi nedir?
  • Bir şey biliyor muyuz?
  • Bildiğimizi nasıl biliyoruz?
  • Bildiğimizi argüman etmekte haklı mıyız?
  • Uygun nedir?
  • Uygun insan nedir?
  • Hakikat nedir?
  • Ahlak nedir?
  • Diğerlerine nasıl davranmalıyız?
  • Akıl yürütme nasıl oluşturulur?
  • Hoş nedir?
  • Sanat nedir?

Burada listelediğimiz sorular da temel olarak binlerce yıldır filozoflar tarafından sorulan ve birçoklarına bugün bile hala cevap bulamadığımız merak bahisleridir. Bu sorulardan kimileri sırf ideoloji ile araştırılacak hususlardır. Fakat birtakım sorular, bilim başta olmak üzere farklı alanlarda da incelenmesi ve araştırılması gereken hususlardır.

İdeoloji ile öbür alanların bağı:

Bilim ve ideoloji insan aklı tarafından üretilmiş iki alandır ve birbirlerinden birçok vakit ayrılmazlar. Her iki alan da merak edilen sorular üzerinde çalışmalar yaparak cevap bulmaya çalışır. Fakat bilim, deney ve gözleme dayalı bir alanken ideoloji olaylara kavramsal ve mantıksal açıdan yaklaşır.

İdeoloji ve din de iki farklı alan üzere görünse de aslında iç içe geçmiştir. Zira ikisi de bir halde içinde yaşadığımız kozmosu açıklamaya çalışır. Din bu mevzuda dogmatik kaynaklarla tenkide ve kuşkuya kapalı açıklamalar yaparken ideoloji her şeyden kuşkulanır ve eleştirme metodunu kullanır.

İdeoloji ve sanat, en çok ortak noktası olan iki alandır. Her ikisi de eleştirir, yaratıcı zeka ile üretilir ve hem insanı hem de kainatı açıklamayı gayeler. Lakin sanat hoşu arayarak duygusal üretimlerle hoşu hedeflerken ideoloji gerçeği arayarak aklı ön planda meblağ. Her şeye karşın tarih boyunca birbirleri ile her vakit direkt bir bağ kurmuşlardır.

Tarihteki birtakım değerli filozof ve felsefeciler:

  • Jacques Derrida (1930-2004)
  • Michel Foucault (1926-1984)
  • Jean-François Lyotard (1924-1998)
  • Roland Barthes (1915-1980)
  • Albert Camus (1913-1960)
  • Jean-Paul Sartre (1905-1980)
  • Martin Heidegger (1889-1976)
  • Ludwig Wittgenstein (1889-1951)
  • Bertrand Russell (1872-1970)
  • Edmund Husserl (1859-1938)
  • Friedrich Nietzsche (1844-1900)
  • Karl Marx (1818-1883)
  • Henry David Thoreau (1817-1862)
  • Mikhail Bakunin (1814-1876)
  • Soren Kierkegaard (1813-1855)
  • John Stuart Mill (1806-1873)
  • Hegel (1770-1831)
  • Immanuel Kant (1724-1804)
  • Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
  • David Hume (1711-1776)
  • John Locke (1632-1704)
  • Spinoza (1632-1677)
  • René Descartes (1596-1650)
  • Francis Bacon (1561-1626)
  • Thomas Aquinas (1225-1274)
  • İbn-i Sina (980-1037)
  • Aristoteles (M.Ö. 384–322)
  • Platon (M.Ö. 428-348)
  • Sokrates (M.Ö. 469-399)
  • Konfüçyüs (M.Ö. 551-479)

Tarih boyunca insanların gerçeği arama konusunda en çok başvurdukları alan olan ideoloji nedir, emeli nedir, hangi soruları sorar ve başka alanlarla ilgisi nedir üzere merak edilen soruları yanıtladık ve araştırmak isteyeceğiniz tarihteki değerli filozof ve felsefecilerden bahsettik.

Previous TikTok, Büyümek İçin Facebook’a Güveniyor
Next BioNTech Kurucusu: Gerekirse 100 Günde Yeni Aşı Geliştiririz

No Comment

Bir Cevap Yazın