Türkiye’de birinci: Kan uyuşmazlığı tedavisinde kesin tahlil


Türkiye’de her 100 gebelikten 2-3’ünde görülen ‘kan uyuşmazlığı’, bilhassa ikinci gebelikten itibaren, bebeğin ömrünü tehdit ediyor.

Anne negatif, baba müspet kan kümesi olduğunda, doğacak bebeğin kan kümesi da olumluysa, fetüsten anneye geçen kan (alyuvarlar) nedeniyle; bir sonraki gebelikte de bebek olumlu kan kümesinde olursa, annenin bağışıklık sistemi fetüs ile savaşmaya başlıyor. 

Bu da düşüklere, meyyit doğuma yahut bebeğin beyninde, kalp kaslarında hasarlara neden olabiliyor. Kan uyuşmazlığı riski bulunan tüm hamilelere, bebekten anneye geçen kan ölçüsü ölçülmeden, rutin olarak birinci hamilelikte tek doz Anti D iğnesi yapılıyor. Fakat bu doz, her vakit kâfi gelmeyebiliyor.

Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Bayan Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı’ndan Doç. Dr. Mehmet Serdar Kütük’ün danışmanlığında, tıp fakültesi 5. sınıf öğrencisi Ümmühan Zeynep Bilgili’nin üzerinde çalıştığı TÜBİTAK dayanaklı proje sayesinde, Türkiye’de birinci kere bebekten anneye geçen alyuvar ölçüsü tam olarak ölçüldü.

Danışman hocası Doç. Dr. Kütük ile birlikte yürüttüğü araştırma projesi hakkında açıklamalarda bulunan stajyer Dr. Ümmühan Zeynep Bilgili, şunları söyledi:

  • “Annelerin kan kümesinin Rh negatif bebeğin kan kümesinin Rh müspet olduğu durumlarda, kan uyuşmazlığı dediğimiz olay ortaya çıkıyor. Bu, bebeğin sıhhatini çok makus etkileyebildiği üzere annenin sonraki gebeliklerini de riskli hale getirebiliyor. Neyse ki bunun için Rhogam ismi verilen bir ilaç ile immünizasyonu yani annenin bedeninin reaksiyon vermesini önleyip bu iki zararın ortadan kalkmasını sağlayabiliyoruz.
  • Lakin kimi durumlarda bizim verdiğimiz ilaç dozu kâfi gelmiyor. Bu nedenle de annenin bir dahaki gebeliğinde tekrar bu riskler ortaya çıkabiliyor. Biz bu çalışmamızda, bu ölçüsü ölçebilecek bir test yaptık ve bu testi kliniğimizde de uyguladık. Verilen ilaç ölçüsünün yetmediği durumlar var mı, bunları ortaya çıkarmaya çalıştık.”

Proje ile kan uyuşmazlığının ‘gözden kaçırılan‘ risklerini önlemeyi amaçladıklarını kaydeden Bilgili, şu bilgileri verdi:

  • “Bu testi yapmanın birden fazla tekniği var. Biz dünyada da uygulanan birinci usulü tercih ettik. Mikroskopla anneden bebeğe geçen alyuvar ölçüsünü belirledik. Bu, daha manuel bir yol. Yani insan gücüne dayanıyor. Bu testi yapmanın öteki bir yolu da Flow Sitometri aygıtıyla bu ölçümü yapmak. Bunun metodunu oturtabilmek ve ülkemizde yaygınlaşabilmesi için de projemizle TÜBİTAK başvurusu yaptık.
  • O dayanağı de şimdi yeni aldık. Birinci metot, yani mikroskop altında bebekten anneye geçen alyuvar ölçüsünü ölçtüğümüz metodun ulaşılabilirliği daha fazla. Zira gereksiniminiz olan yalnızca birkaç damla kan, birkaç kimyasal unsur ve mikroskop. Lakin bunun getirdiği zorlukların başında, insan gücüne çok bağımlı olması ve her bir testin vakit alması.
  • Büsbütün yapan kişinin tecrübesi ve vaktine bağlı. Flow Sitometri metodu ise daha otomatize. Bu aygıt genelde büyük hastanelerde olan ve öbür testler için kullanılan bir aygıt. Türkiye’de bu kadar yaygın olarak kullanılan bir aygıt olduğu için biz de bu teknikle bu testin yaygınlaşmasını istiyoruz. Zira işgücü sağlayamayacak, mikroskopta bu ölçümü yapacak deneyimi olmayan grupların olmadığı merkezlerde, bir çıkış yolu olacak.”

Öğrencisinin projesine sosyal medyada övgü dolu sözlerle destek veren Doç. Dr. Mehmet Serdar Kütük ise bu övgünün nedenini şu cümlelerle anlattı:

“Projenin okuma ve fizibilite çalışmaları esnasında, Türkiye’de bu bahiste bilgi alışverişi yapabileceğimiz rastgele bir akademisyen olmadığını fark ettik. Araştırma öğrencimiz Zeynep Bilgili, birçok şeyi kendi imkanlarıyla öğrendi sahiden ve çok başarılı oldu. Şu anda bebekten anneye geçen kanama ölçüsünü, görsel olarak mikroskop altında hesaplayabilen Türkiye’deki tek araştırmacı. Bu açıdan bunu çok önemsiyorum.”

‘Hayatı boyunca gebeliklerini çok önemli komplikasyonlarla sürdürmesine yol açabilir’

Kan uyuşmazlığının dünyada da hayli yaygın bir durum olduğunu belirten Doç. Dr. Kütük, “Yüzde 0,5 ila yüzde 10’a kadar çıkabiliyor. Bizdeki yaygınlığı ise yüzde 2-3 civarında. Değerli bir sorun, zira hala ‘perinatal mortalite’ dediğimiz, anne karnında yahut doğum sonrası bebek ölümlerinin önlenebilir nedenlerinden birisi. Anti-D denilen ilaç, kan uyuşmazlığı olan bir anneye birinci doğumundan sonra yapılırsa, sonraki çocukların sağlıklı olmasına katkıda bulunabiliyoruz. Bunu yapmazsak ya da eksik bir formda yaparsak, dozu uygun halde vermezsek bu, bir anne adayının hayatı boyunca gebeliklerini çok önemli komplikasyonlarla sürdürmesine yol açabilir” dedi.

Gebeliğin her 3 ayında bir tekrarlanan ‘indirekt coombs‘ testi ile bebekle anne ortasındaki kan uyuşmazlığının belirlenebildiğini söyleyen Doç. Dr. Kütük, dünyada rutin olarak bakıldığı halde, ülkemizde hala bebekten anneye geçen kan ölçüsü ölçülmediği için, bu uyuşmazlığın önlenmesinde bazen kâfi doz ilaç uygulanamadığını söyleyerek şunları vurguladı:

“Gebeliğin 7. ayında bebek ile anne ortasında bir uyuşmazlık tepkisi olup olmadığını anlamak için ‘indirekt coombs’ denilen bir tarama testi yapılır. Gebeliğin her üç ayında bir yapılıyor bu test. 28’inci haftada da bu test negatifse, bebeği esirgeyici emelli birinci anti-D dozu anneye yapılıyor. Doğumdan sonra bebeğin kan kümesine bakılıyor, baba ile birebir, yani olumlu ise bu doz tekrarlanıyor. Fakat burada sorun şu: Gebeliklerin bir kısmında bebekten anneye, bir flakon anti-D dozunun derman olamayacağı kadar yüksek oranda kan geçişi olabiliyor. Dünyada aslında bu rutin olarak bakılıyor. Lakin bizde çoklukla hamilelere bir doz yapılıyor.”

‘Kan geçiş seviyesi belirlenip ilaç dozu buna nazaran ayarlanmalı’

Kleihauer-Betke test ismi verilen mikroskop prosedürü yahut Flow Sitometri ile bebekten anneye geçen kan ölçüsünün tespit edilip, gözetici dozun buna nazaran yapılması gerektiğini belirten Doç. Dr. Kütük, şunları söyledi:

“Bizim yaptığımız çalışmada, Türkiye’de birinci defa Kleihauer-Betke test ile fetal maternal kanama seviyesini tespit ettik. Hamilelerin yüzde 2’sinde, bu kanamanın kestirim ettiğimiz ölçünün üzerinde olduğunu, daha da farklı olanı bu hamilelerin klinik seyirlerinde de hiçbir belirti olmadığını gördük. Şayet bu sistemi kullanmasaydık, 100 anneden iki tanesi eksik dozlarla konutlarına gidecekti ve sonraki gebeliklerinde bizim immünizasyon dediğimiz, daha kolay bir tabir ile annenin bağışıklık sisteminin bebeğin kan hücrelerine savaş açtığı bir durumla karşılaşacaktık. Bu da tedavisi hiç kolay olan bir durum değil”.

‘Ülkemizi 8-10 sıra üst taşıyabiliriz’

Flow Sitometri tekniği ile bu ölçümün Türkiye’de yaygınlaşmasının çok kolay olabileceğini söyleyen Doç. Dr. Kütük, kelamlarını şöyle noktaladı:

“Flow Sitometri, Kleihauer-Betke’den daha pratik bir yol. Lakin şu ana kadar ülkemizde bunu yapan olmadı. Tahminen bizim bu çalışmamızla bir arada, rutin olarak kullanıma girer ve öteki merkezleri de harekete geçirir. Perinatal mortalite, bir ülkenin gelişmişlik seviyesini göstermesi açısından çok değerli bir parametredir. Perinatal mortalitenin 100 binde küsürlerle söz edildiği bir ülkede yüzde 1-2 oranında bebek kaybını önlemek ise son derece değerli. Yani ülkemizi bu bahiste bir anda 8-10 sıra üste taşıyabilir. Bizim projemizin bu manada da tüm bilimsel camiayı harekete geçireceğini düşünüyoruz.”

Previous İstanbul'da 14 mahalle, muhtarlık seçimi için pazar günü sandığa gidecek
Next 2022 Model Amiral Gemisi İşlemcinin Özellikleri Sızdırıldı

No Comment

Bir Cevap Yazın